تنها نوشته ای که یادآور قدمت و اعتبار پیرحاجات است

نوشته ای که یادآور قدمت و اعتبار پیرحاجات ( ایراوه،ایرایاذ ) است.

آری ؛ صحبت از تنها نوشته ای است که خبر از زیباییها و شگفتی های دوران گذشته را میدهد

نامش ارشاد الزراعه است؛ به تالیف قاسم بن یوسف بن بونصرهروی ایراوه ای

وی در سال ۹۲۱ هجری قمری این کتاب را تالیف نمود.

با گفتاری نیک و آوایی رسا؛ با نگاهی به طبیعت،

در وصف نباتات، گلها و ریاحین!

 

ابونصر ایراوه ای زاهد، باتقوا، با ایمان و از نیکان بزرگ ایراوه بودند.

ایشان به سبب علم و دانشی که داشتند به پارسایی مشهور بودند، از علوم طبیعت و 

گل و ریاحین میدانستنداز پیدایش نباتات تا وصف صاحب کمالات کتابت مینمودند.

 چون قاسم (نواده ی ایشان) در اینکار مهارتی داشت برخود دانست راه جد خویش را تا به ابد ادامه دهد

بدین گونه از پیدایش خاک، نباتات، گلها و ریاحین، تا موضع برداشت؛ دستی به قلم برآورد و کتابت نمود.

او بعد از سالیان متمادی و شنیدن پند و اندرزهای جد بزرگوارش؛ سفر به دور دستها نمود تا سر از خلقت 

پروردگارش درآورد. در زادگاهش ایراوه شروع به نوشتن نمود، او ایراوه را چونان باغ رضوان میداند 

و از نخلستانی میگوید!! (گویا اشاره به حلوان دارد). سپس در شروع نوشته هایش به باغ زیبای گلشن

اشاره مینمایداز طیف گلها و درختانی که  سربرافراشته اند و از آب روان که خبر از سرزمینی آباد در

دل کویر میدهند. و من بعد به شهرها و آبادیهای دور دست جهت جمع آوری اطلاعات کشاورزی رهسپار گردید

قاسم لطف و عنایت خداوند را که شامل حالش گشته در خشنودی و رضایت جد بزرگوارش ازو میداند

او در ابتدا نوشته اش را نفیس خوانده و گویی نه کاشف الضنون آنرا دیده و نه صاحب الذریعه.

او در ابتدا به این مورد اشاره دارد که خاندان من از این کتاب و موهبت الهی بی خبرند.

گویی چیزی نمیدانند و یا آنرا بدست فراموشی سپرده اند.

اوژن فلاندن که به ایران آمده بود، در سفرنامه خود می‌نویسد

زراعت ایران مانند زراعت اروپا است. از زمان صفویان نیز کتاب‌های کشاورزی مختلفی باقی‌مانده 

که مهم‌ترین آن‌ها ارشاد الزراعه، تألیف فاضل هروی در سال ۹۲۱ هجری قمری است که در

سال ۱۳۲۲ هجری قمری توسط عبدالغفار خان نجم‌الدوله با چاپ سنگی منتشر شده است.

این کتاب نفیس از با ارزش ترین میراث گذشتگان در امر کشت و زراعت و باغداری میباشد.

به پاس حرمت و غیرت این شخص شریف،هم اکنون این کتاب در کتابخانه ملی بعنوان نگینی 

درخشان در صنعت کشاورزی جزو ارزشمندترین ها میباشد و ازآن محافظت میشود.

فایده این کتاب‌

فوائدی که از چاپ این کتاب میتوان منظور داشت علاوه بر حفظ و

نگهداری یکی از متون علمی قدیمه زبان فارسی عبارت است از:

۱- آشنا شدن باصطلاحات معمول زمان مؤلف درباره کارهای زراعی و نام انواع مختلف میوه‌ها 

(مثلا متجاوز از صد نوع انگور،) غلات (نام‌های مختلف انواع گندم، جو، ارزن، 

سبزی‌ها و صیفی کاری (نام‌های انواع خربزه) و حبوبات و امثال آن.

۲- اصطلاحات باغداری و طرز باغبانی، طرح و احداث باغهای میوه و امثال آن

۳- آشنا شدن به طرز آیش گذاردن و تناوب زراعی معمول آن زمان

۴- شرایط و رسوم کشت باغ و تاکستان و طرز نشاندن تاک

۵- آشنا شدن به طرز زراعت‌های بزرک: یونجه- کنجد و کرچک، خشخاش، شاهدانه، گندم، جو و غیره.

۶- فهرست سبزی‌های معمول آن زمان و طرز کشت سبزی‌های مختلف

۷- نام‌های میوه‌ها و طرز پیوند آنها که چه درخت میوه‌ای را به کدام درخت میوه دیگر می‌توان پیوند نمود

۸- گلاب‌کشی و عرق‌کشی از انواع گیاهان معطر

۹- زنبورداری و پرورش زنبور عسل 

۱۰- پرورش کرم ابریشم

۱۱- طرز ساختن پنیر و انواع مرباها و حلوبات و پختن شیرینی‌های مختلف

۱۲- سرکه انداختن و طرز تهیه ترشی‌های متنوع و طرز تهیه آب‌غوره

۱۳- خشک کردن میوه‌ها و نگهداری سبزی‌ها بطور صحیح

۱۴- طرز کود دادن به زراعات و آبیاری و شناختن خاک‌ها

و بسیاری مطالب دیگر که امروز هم می‌تواند برای خواستاران راهنمای بسیار ارزنده‌ای باشد.

جهت دانلود فایل بر روی ارشادالزراعه کلیک نمایید.